Нашы навінкі


Больш навінак →

Адкрытая перадзамова на футболкі “Галава Быка (Турыца)”!

Майстэрня “Лігас” прапануе футболкі “Галава Быка (Турыца)”,  якая з’яўляецца часткай новай калекцыі  “СВАЕ ЗНАКІ”.

Кошт футболкі – 25 рублёў, пры замове да 8 снежня – 21,50 рублёў.

Пры папярэдняй замове дашліце, калі ласка, патрэбны памер і Вашы кантакты на злектронную скрыню ragna.by@gmail.com!

АПІСАННЕ:

Выява галавы быка ў атачэнні сямі сімвалічных жаночых фігурак – гэты сюжэт вядомы на тутэйшых сярэднявечных абярэгах, якія датуюцца 11 – 12 стагоддзямі. Калісьці іх залічвалі менавіта да радзіміцкіх абярэгаў, але знаходкі апошніх гадоў выявілі больш шырокае распаўсюджванне. Даследчыкі адзначаюць, што гэтыя абярэгі характэрныя для тэрыторыі балта-славянскага ўзаемадзеяння. Формы для вытворчасці дадзеных падвесак былі знойдзены на гарадзішчы Даўгмале ў Латвіі і на паселішчы ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці Беларусі.

Абярэгі з выявай галавы быка адлюстроўваюць аўтэнтычны сюжэт менавіта тутэйшай міфалогіі, што робіць іх надзвычай каштоўнымі. Што хаваецца за гэтымі вобразамі?

Тут варта прыгадаць беларускую народную загадку: “Поле не змерана, быдла не злічана, пастух рагаты” (неба, зоркі і Месяц). Як бачна, тэкст цудоўна адпавядае сюжэту абярэга. Бык – гэта сімвалічная выява Месяца. Вобразы быка і Месяца традыцыйна звязваюцца з Вялесам/Воласам, боствам хтанічнага свету. Да Месяца звярталіся з просьбамі пра здароўе і дабрабыт.

Сем жаночых фігурак, якія нібыта ў карагодзе ходзяць вакол Месяца – гэта зоркі Пляядаў, якія ў народнай традыцыі маюць назвы “Валоскі”, “Валосны”, “Валасыні”. Гэтыя імёны таксама звязваюць з культам Вялеса/Воласа. Цікава адзначыць, што ў міфалогіі старажытных грэкаў Плеяды таксама ўяўляліся жанчынамі, сёстрамі, якія першымі прыдумалі карагодны танец і начныя святкаванні. У вясельным фальклоры захаваліся падобныя вобразы: “Расхадзіўся Месячык па небу, да збіраючы зорачкі ў грамаду”. У любоўных песнях Месяц – закаханы хлопец, а дзяўчына – зара, зорачка. У беларускім фальклоры зоркі часта выступаюць у якасці дзяцей Месяца.

Ці гэты сюжэт адлюстроўвае абрад у гонар Вялеса/Воласа, ці гэта нейкі эпізод старажытнага падання, ці адлюстраванне касмалагічных уяўленняў, а мо ўсё адразу? Пакуль тое невядома. Тэкст міфа застаецца для нас загадкавым, але мы маем унікальную магчымасць глядзець на яго герояў вачыма нашых продкаў. Гэты міф адлюстраваўся ў народных назвах нябесных свяцілаў і фальклорных тэкстах, на сярэднявечных абярэгах, а цяпер і на вашай вопратцы. Міф жыве!

Што і як рабіць на Дзяды?

Безумоўна, традыцыйная беларуская абраднасць у сваіх формах завязана на традыцыйным укладзе жыцця, што ўсведамляе наяўнасць ў кожнага гаспадара сваёй сядзібы. Жыццё ў гарадах накладае свае абмежаванні, але гэта не значыць, што мы не можам запрасіць Дзядоў да сябе. Мы прапануем вам сваё бачанне святкавання Дзядоў ва ўмовах кватэры:

  1. Наведайце і прывядзіце ў парадак могілкі сваіх продкаў. Калі не паспелі на Радаўніцу павязаць рушнічок ці стужачку на крыж — зрабіце гэта зараз, каб нябожчык не стаяў голым. У нашай краме можна набыць прыгожую і лаканічную тканіну-памятку з тканымі канцамі для вашых продкаў. Таксама можна пакінуць адмысловы ліхтарык, каб трохі пагрэць памерлых падчас халодных лістападаўскіх дзён і начэй. І не забудзьцеся на пачастунак. Хоць Дзяды і адляцелі ў Вырай, яны ўсё яшчэ застаюцца нашымі сваякамі і як ніхто іншы маюць патрэбу ў клопаце аб іх.1
  2. Прыбярыце ў кватэры! Каб прапрапрапрабабулі не было сорамна за сваіх прапрапрапраўнукаў. Не забудзьцеся працерці вокны — інакш за гарадскім пылам і не пабачыце, хто завітаў.2
  3. У двухпакаёвай кватэры ў цэнтры Менска надзвычай цяжка пабудаваць лазню і напусціць добрай пары. Але, як мінімум, прыняць гарачы душ пасля ўсіх прыборак варта. Можна пакінуць і мыла з губкай — раптам хто з Дзядоў усё ж дабярэцца да ваннай?3
  4. На Дзяды мае сэнс таксама і сервіроўка стала. На стале мусіць быць няцотная колькасць страў, але кожная страва падаецца ў дзьвюх талерках — такім чынам Вы не пакрыўдзіце ані жывых, ані памерлых. Не забудзьцеся паставіць асобны набор прыбораў для Дзядоў! Абавязковая страва на Дзяды — куцця, а каб душы раней пачулі, што іх чакаюць, гаспадыня можа пакласці на вакенца першую страву, напрыклад, першую ладку.4
  5. Нарэшце падрыхтоўка скончана! Цяпер застаецца толькі запрасіць Дзядоў да сябе. Дзеля гэтага варта адчыніць фортку і загукаць продкаў. Наколькі магчыма, прыгадайце кожнага пайменна. Таксама не будзе залішнім запаліць агеньчык на вакне: з аднаго боку, ён будзе гэтакім ”маячком” для продкаў, а з іншага — па яму Вы самі зможаце пабачыць, калі душа заляціць у дом па вячэру. Таксама сустракаецца варыянт запрашэння з абыходам з запаленай свечкай тройчы вакол стала. У нашай краме Вы зможаце набыць як рознага кшталту свечы, так і адмысловыя ліхтарыкі.5

Па сканчэнні вячэры неабходна развітацца з Дзядамі. Напрыклад, такім чынам: тры разы пырснуць вадой вакол стала і прамовіць “Святыя Дзяды, вы сюды прыляцелі, пілі і елі, ляціце ж цяпер да сябе”. Пасля сябе пакіньце трошкі ежы на стале да ранку, каб перад адлётам у Вырай душы падсілкаваліся. З раніцы ж рэшткі аддайце птушкам ці іншым жывёлам.

Падчас святочнай вячэры варта размаўляць пра продкаў, згадваць іх саміх ды іх дзеі. Нельга за сталом брудна лаяцца і сварыцца, каб Дзядам не было прыкра за сваіх нашчадкаў. І самае галоўнае: Дзяды збіраюць увесь род разам, як жывых ягоных чальцоў, так і ўжо памерлых. Запрашайце сваіх сваякоў — хай продкі бачаць, наколькі трывалая сям’я, у вытокаў якой яны стаялі.

І хай Дзяды Вам спрыяюць!


У крамах Этнацэнтра РАГНА Вы можаце знайсці ўсё неабходнае для святкавання Восеньскіх Дзядоў!

Восеньскія дзяды

Дзяды — гэта агульная назва продкаў, а таксама свята іх памінання і ўшанавання.  У гэтыя дні жывыя запрашаюць у госці ўжо памерлых сваякоў з Іншасвету, частуюць іх і просяць, каб яны паспрыялі дабрабыту ў жыцці.

0

Восеньскія Дзяды адзначаюцца ў перыяд канца кастрычніка — пачатку лістапада. Галоўны элемент абраду — вячэра ў памяць памерлых сваякоў. Рытуал Дзяды у найбольш архаiчнай форме захаваўся толькi ў беларусаў, а свае карані вядзе са старажытнага абраду трызны. У гэты дзень усе хатнiя мылiся ў лазнi i пакiдалi крыху вады i венiк для Дзядоў. Не шкадуючы прыпасаў гатавалi вячэру. Продкаў трэба было добра пачаставаць, а потым i павесялiць, iначай яны нашлюць неўраджай i розныя няшчасцi. У некаторых мясцiнах на рытуал запрашалi гасцей (звычайна сваякоў, суседзяў, а часам i жабракоў). Перад тым як сесцi вячэраць, вешалі рушнік каля дзвярэй, адчынялі комін, “бо мёртвыя будуць ісці”, гаспадар тры разы абыходзiў са свечкай стол, адчынялi вокны i дзверы i клікалi па iмёнах продкаў.

У розных мясцінах на стол ставiлi розную колькасць страў — дзе цотную, дзе няцотную (сем, адзінаццаць, дванаццаць), але, нягледзячы на гэта, у некаторых вёсках дазвалялася з’есцi толькi тры стравы i выпiць тры чаркi. Сярод страў былi варанае i смажанае мяса, блiны, клёцкi, кiсель, гарох з макавым малаком, крупнiк згрыбамi або рыбай, верашчака з каўбасой ды iнш. На стол ставiлi так званыя Дзедаўскую чарку i Дзедаўскую мiску, куды кожны з прысутных адлiваў напоi i адкладаў ежу. У час вячэры гаварылi толькi пра продкаў, успамiналi iх учынкi, парады. На Дзiсеншчыне выпiсвалi з сямейнай хронiкi памерлых i ўпiсвалi нованароджаных. Пасля вячэры гаспадар казаў: «Святыя Дзяды, вы сюды прыляцелi, пiлi, елi, ляцiце ж цяпер да сябе!» У многiх мясцiнах на стале пакiдалi рэшткi страў, бо лiчылася, што душы продкаў будуць частавацца яшчэ да ранiцы. Часам пасля вячэры весялiлi Дзядоў. Былi песнi, пляскi, маскарады. Пасля заканчэння вячэры свечку тушылi хлебнай скарынкай або блiнам. Iснавала прыкмета: калi дым пойдзе ўверх — добра, а калi нахiлена, асаблiва ў бок дзвярэй, то ў сям’i нехта памрэ. Паводле павер’я, калi не спаць ноч пасля Дзедавай вячэры, то можна ўбачыць Дзядоў.

14707789_1118579594893054_4554429741390957030_o

У некаторых раёнах Беларусi на Дзяды наведваюць могiльнiкi — робяць прыклады (нарубы, церамкi, каменныя плiты), абкладаюць магiлы дзiрваном, камянямi, ставяць крыжы. Пасля на магiлах пакiдаюць пачастунак. Часта ў гонар кожнага памерлага запальвалi асобнае вогнiшча. З дому з печы прыносiлi гарачыя вуголлi, якiя насыпалi на магiлы, а гаршкi разбiвалi ўшчэнт.

Паводле энцыклапедычнага слоўніка “Міфалогія беларусаў”.

Што і як рабіць на Дзяды – чытайце ў нашым наступным посце!